Bośniacko-hercegowińscy Chorwaci. Europejsko-orientalna mikrokultura w refleksji wybranych intelektualistów
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 04.12.2025
Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 441-457
https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.023.22520Autorzy
Bośniacko-hercegowińscy Chorwaci. Europejsko-orientalna mikrokultura w refleksji wybranych intelektualistów
Tożsamość kulturowa Chorwatów z Bośni i Hercegowiny to przykład tożsamości złożonej. Przynależy do zdefiniowanej i spójnej chorwackiej kultury narodowej, współtworzącej kulturę Bośni i Hercegowiny (na równych prawach z innymi kulturami narodowymi: boszniacką i serbską). Szeroko rozumianą kulturę chorwacką wzbogaca natomiast o bałkańsko-orientalny wymiar typowy dla Bośni. Interesuje mnie etyczny aspekt zaangażowania wybranych jej przedstawicieli w ochronę własnej kultury i tożsamości, pozostający na marginesie sprzeciw bośniacko-hercegowińskich Chorwatów wobec oficjalnej polityki Zagrzebia w tej kwestii. Wskazuję na niuanse istotne dla lepszego zrozumienia sytuacji i specyfiki tej z wielu powodów zagrożonej wspólnoty. Zmierzam do odpowiedzi na następujące pytania: kto i dlaczego oczekuje od bośniacko-hercegowińskich Chorwatów tęsknoty za Chorwacją? Dlaczego dziś deklarowane przez nich przywiązanie do Bośni i Hercegowiny uznawane bywa za zdradę własnego narodu?
Termin „europejsko-orientalna mikrokultura” pochodzi z książki Ivana Lovrenovicia Bosanski Hrvati: Esej o agonii jedne europsko-orientalne mikrokulture (2002). Dla omawianych zagadnień istotna jest także obecna w tytule „agonia”. Głosy przywoływanych w analizie bośniacko-hercegowińskich Chorwatów (I. Lovrenović, I. Komšić, L. Markešić, I. Šarčević, D. Bojić, F. Šarčević) oraz podejmowane przez nich inicjatywy próbowały bowiem wspomnianej agonii zapobiec.
Bobrownicka M., Patologie tożsamości narodowej w postkomunistycznych krajach słowiańskich, Kraków 2006.
Bojić D., Žrtvovani na oltaru Domovine, w: Kraljestvo Božje i nacionalizam, Mostar 2018, s. 167–173. Tekst dostępny jest także na: https://arhiva.tacno.net/zagreb/drago-bojic-zrtvovani-na-oltaru-domovine/ (dostęp: 15.01.2025).
Bojić D., Bespuća Herceg-Bosne, w: Kraljestvo Božje i nacionalizam, Mostar 2018, s. 184–187. Tekst dostępny jest także na: https://arhiva.tacno.net/kolumna/drago-bojic-bespuca-herceg-bosne/ (dostęp: 15.01.2025).
Deklaracja Sabora Hrvata Bosne i Hercegovine, w: I. Komšić, Tuđmanov haški profil. Udruženi zločinački poduhvat u BiH, Zagreb-Sarajevo 2021, s. 537.
Fabekovec M., Stenogrami o podjeli Bosne, „Fontes: izvori za hrvatsku povijest”, nr 12 (1), 2006, s. 359–364.
Filek J., Podstawowe pytanie etyczne w horyzoncie prawdy, wolności i odpowiedzialności, „Argument” (2013), nr 1, s. 161–175.
Hrvati, w: Hrvatska enciklopedija Bosne i Hercegovine, ur. J. Pehar, sv. 2, Mostar 2015, s. 409–461.
Jelenić J., Kultura i bosanski franjevci I, II, Sarajevo 1990.
Kaniecka D., Chorwaci z Bośni i Hercegowiny czy Chorwaci bośniaccy? Poszukiwania tożsamości pewnej mikrokultury – rozważania wstępne, „Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis” 12 (2017), z. 4, s. 263–276.
Karamatić M., Franjevci Bosne Srebrene u vrijeme autrougarske uprave1878–1914, Sarajevo 1992.
Komšić I., Naše pismo Tuđmanu vrijedi i trideset godina kasnije (data publikacji: 15.01.2022.); https://autograf.hr/nase-pismo-tudmanu-vrijedi-i-30-godina-kasnije/ (dostęp: 23.01.2025).
Komšić I., Naše pismo Tuđmanu vrijedi i 30 godina kasnije (data publikacji: 15.01.2022); https://autograf.hr/nase-pismo-tudmanu-vrijedi-i-30-godina-kasnije/ (dostęp: 17.01.2025).
Komšić I., Lovrenović I. i Markešić L., Sarajevska inicijativa, „Erasmus”, nr 6, 1994, s. 4–13.
Komšić I., Tuđmanov haški profil. Udruženi zločinački poduhvat u BiH, Zagreb-Sarajevo 2021.
Komšić I., Ustavnopravni položaj Hrvata nakon Daytona – kontinuitet depolitizacije, w: Hrvati u BiH: Ustavni položaj, kulturni razvoj i nacionalni identitet, red. I. Markešić, Zagreb 2010, s. 7–21.
Krawczyk A., Czyja jest Bośnia?, Kraków 2021.
Lovrenović I., Bosanski Hrvati. Esej o agonii jedne evropsko-orijentalne mikrokulture, Zagreb 2002.
Lovrenović I., Dva hercegovačka hrvatstva, w: idem, Sizifova sreća, Cetinje 2018, 141–145.
Lovrenović I., Hercegovinizirano hrvatstvo, w: Isus u Ahmićima, Sarajewo-Zagrzeb 2015.
Lovrenović I., Memento jednoga političkog somnambulizma, w: Stenogrami o podjeli Bosne, red. P. Lucić, knj. 2, Split-Sarajevo 2005, s. 534–544.
Lovrenović I., Mirna savjest Radovana Karadžića, w: idem, Sizifova sreća, op. cit., s. 213–218.
Lovrenović I., U čije kuće?, w: idem, Sizifofa sreća, Cetinje 2018, s. 356–359.
Marković T., Fra Ivan Šarčević: Vjera se ne treba podrazumijevati (rozmowa, data publikacji: 8.06.2023), https://autograf.hr/fra-ivan-sarcevic-vjera-se-ne-treba-podrazumijevati/ (dostęp: 25.01.2025).
Mesić S., Bezentitetska Bosna i Hercegovina – rješenje za postizanje i održavanje konstitutivnosti i ravnopravnosti Hrvata u Bosni i Hercegovini, w: Hrvati u BiH: Ustavni položaj, kulturni razvoji nacionalni identitet, red. I. Markešić, Zagreb 2010, s. 1–6.
Otvoreno pismo dr. Franji Tuđmanu, predsjedniku Republike Hrvatske, w: I. Lovrenović, Bosanski Hrvati. Esej o agonii jedne evropsko-orijentalne mikrokulture, Zagreb 2002.
Pejanović M., Demografsko-migracijski problemi u poslijeratnoj Bosni i Hercegovini, w: Hrvati u BiH: Ustavni položaj, kulturni razvoj i nacionalni identitet, red. I. Markešić, Zagreb 2010, s. 35–44.
Pleše M., Telegram intervju: Publicist Ivan Lovrenović, https://www.telegram.hr/velike-price/uspjeli-smo-dobiti-vodeceg-bosanskog-intelektualca-ivana-lovrenovica-i-tako-je-nastao-ovaj-cini-nam-se-vazan-intervju/ (dostęp: 17.01.2025).
Program za Hrvate u BiH: https://hrvatiizvanrh.gov.hr/programi-i-projekti/program-za-hrvate-u-bih/801 (dostęp: 14.12.2024).
Pusić V., Fderacija Bosna i Hercegovina, „Erasmus” 1994, nr 6, s. 3.
Ricoeur P., Język, tekst, interpretacja, tłum. K. Rosner, P. Graff, Warszawa 1989.
Ricoeur P., Hermeneutyka i nauki społeczne. Eseje o języku, działaniu i interpretacji, tłum. J. Bednarek, P. Graff, Warszawa 2025.
Stenogrami o podjeli Bosne, red. P. Lucić, I. Lovrenović, knj.1 i 2, Split-Sarajevo 2005.
Šarčević F., Izvan stroja. Nacionalno, građansko i druge opsjene, Zagreb-Sarajevo 2023.
Tischner J., Etyka solidarności, Kraków 2000, s. 17.
Tischner J., Homo Sovieticus, w: idem, Etyka solidarności, wyd. 2 rozszerzone, Kraków 2005, s. 138–245.
Vurušić V., Intervju: Fra Drago Bojić. Hrvatska i herceg-bosanska politika mnogim su Hrvatima u BiH ogadile vlastitu domovinu, https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/hrvatska-i-herceg-bosanska-politika-mnogim-su-hrvatima-u-bih-ogadile-vlastitu-domovinu-15092049 (dostęp: 28.01.2025).
Zapisnik sa sastanka predsjednika Republike Hrvatske dr Franje Tuđmana s delagacijom Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine uz nazočnost dužnosnika Republike Hrvatske, održanog u Zagrebu 27. prosinca 1991. godine, w: I. Komšić, Tuđmanov haški profil. Udruženi zločinački poduhvat u BiH, s. 273–397.
Zdeb A., Ordynarna demonstracja władzy. O zarządzaniu konfliktem w Bośni i Hercegowinie, Kraków 2022.
Zdeb A., Ustrojowe przesłanki rozpadu Jugosławii. Wzorzec dla Bośni i Hercegowiny?, w: Bałkany Zachodnie – między przeszłością a przyszłością, Bałkany XX/XXI, t. 3, red. P. Chmielewski, S.L. Szczesio, Łódź 2013, s. 73–96. (DOI: 10.18778/7525-969-8.05).
Informacje: Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 441-457
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska
Publikacja: 04.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 282
Liczba pobrań: 233